Hof Amsterdam heft publicatieverbod AD over advocatenscandaal op — GHAMS:2024:428

Een ingrijpend publicatieverbod dat een Amsterdamse rechtbank oplegde aan het Algemeen Dagblad is door het Gerechtshof Amsterdam herbeoordeeld. De zaak draait om geheime audio-opnamen die vermoedelijk zijn gemaakt door de vader van een advocaat, die jarenlang kantoordirecteur was bij het kantoor waar zijn zoon werkzaam was. Die opnamen zouden vertrouwelijke gesprekken bevatten die vallen onder het wettelijk beroepsgeheim van advocaten.

Het AD publiceerde op 5 januari 2024 een eerste artikel over mogelijke omkoping van een ambtenaar van de Dienst Justitiële Inrichtingen door een advocaat. Kort voor de publicatie werd de krant al gesommeerd te stoppen, maar de hoofdredactie oordeelde dat het maatschappelijk belang zwaar genoeg woog. De Orde van Advocaten en de betrokken advocaat stapten vervolgens naar de rechter om een tweede, geplande publicatie te verhinderen. De voorzieningenrechter wees die vordering toe en legde DPG Media een verbod op, versterkt met een dwangsom van 100.000 euro per overtreding tot een maximum van één miljoen euro.

DPG Media, uitgever van het AD, ging in hoger beroep. Het bedrijf stelde dat het verbod een onaanvaardbare inperking van de persvrijheid vormt. De Nederlandse Vereniging van Journalisten en het Persvrijheidsfonds sloten zich aan bij DPG en wezen op het zogeheten 'chilling effect': het risico dat media uit angst voor verboden en hoge dwangsommen zichzelf gaan censureren. Zij maakten ook bezwaar tegen het feit dat de rechtbankzitting gedeeltelijk achter gesloten deuren plaatsvond.

Het hof erkende dat publicatieverboden vooraf bijzonder zwaar wegen op de persvrijheid, zoals beschermd door artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Toch kan een verbod vooraf gerechtvaardigd zijn als de onrechtmatigheid van een publicatie voldoende vaststaat en er onherstelbare schade dreigt. Het hof moest daarom een zorgvuldige afweging maken tussen enerzijds het recht van de pers om te publiceren over maatschappelijke misstanden, en anderzijds het recht op privacy en het advocatengeheim.

Bij die afweging speelden meerdere factoren een rol. De opnamen bevatten geheimhoudersinformatie en zijn vermoedelijk gestolen. Publicatie zou mogelijk veiligheidsrisico's met zich meebrengen voor de betrokken advocaten en hun directe omgeving. Tegelijkertijd zijn de betrokken advocaten als publieke figuren in zekere mate blootgesteld aan publiciteit, en beoogt het AD met zijn berichtgeving bij te dragen aan het publieke debat over serieuze misstanden.

Het hof heeft het bestreden vonnis van de rechtbank vernietigd en de vorderingen van de advocaat en de Orde van Advocaten alsnog afgewezen. Het eerder opgelegde publicatieverbod en het mededelingenverbod zijn opgeheven, waarmee de weg vrij is voor het AD om het geplande tweede artikel te publiceren.