Rechter twijfelt aan onderbouwing bestemmingsplan Livar Experience Centre — RVS:2026:1952

Ruimtelijke ordening / bestemmingsplan / ladder duurzame verstedelijking / herbenutting monumentale gebouwen

Eiser / verzoeker

Maatschap en anderen (varkenshouderij Maria Hoop)

Verweerder / gedaagde

Raad van de gemeente Echt-Susteren

Tussenuitspraak: de Raad van State draagt de gemeenteraad van Echt-Susteren op om het motiveringsgebrek over herbenutting van leegstaande monumentale en beeldbepalende gebouwen te herstellen (bestuurlijke lus).

Varkenshouderij binnen het Livar-concept is geen stedelijke ontwikkeling in de zin van het Bro, ook niet als bezoekers er toegang toe krijgen.
Bezoekersaantallen van 10.000-15.000 per jaar zijn voldoende onderbouwd met ladderverantwoording en referentieondernemingen.
Gemeente heeft mogelijk te beperkt gezocht naar herbenutting van leegstaande monumentale of beeldbepalende gebouwen: alleen nabijheid Abdij Lilbosch onderzocht.
Bestuurlijke lus toegepast: gemeente krijgt gelegenheid motiveringsgebrek over herbenutting leegstaande gebouwen te herstellen.

Samenvatting

In de gemeente Echt-Susteren wil een bedrijf een zogenoemd 'Livar Experience Centre' opzetten rondom het Limburgse kloostervarken. Het plan combineert een varkenshouderij met een bezoekerscentrum, een vleesatelier en een slachterij. De initiatiefnemer is Holding Sus-Scrofa B.V. De gemeenteraad stelde hiervoor in mei 2024 het bestemmingsplan 'Swaantjes- en Zandweg' vast.

Een nabijgelegen varkenshouderij — een maatschap met haar maten, gevestigd op circa 290 meter van het plangebied — verzet zich tegen dit plan. De bezwaren zijn tweeledig: de maatschap vreest een groter risico op dierziektes dat haar eigen bedrijfsvoering kan schaden, en de bewoners van de bedrijfswoning bij de varkenshouderij maken zich zorgen over hun woon- en leefklimaat.

Over een aantal punten geeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State de gemeente gelijk. Zo oordeelt de Afdeling dat de varkenshouderij binnen het Livar-concept terecht niet is aangemerkt als een 'stedelijke ontwikkeling' in de zin van het Besluit ruimtelijke ordening. Het feit dat bezoekers toegang krijgen tot de varkenshouderij verandert daar niets aan: het blijft naar zijn aard een agrarische activiteit. Ook de onderbouwing van de verwachte bezoekersaantallen — 10.000 tot 15.000 per jaar — acht de Afdeling voldoende gemotiveerd, mede op basis van een vergelijkende analyse met referentieondernemingen.

Maar op een ander punt stuit het plan op problemen. De Omgevingsverordening Limburg verplicht gemeenten om bij nieuwe ruimtelijke functies eerst te onderzoeken of deze kunnen worden ondergebracht in leegstaande monumentale of beeldbepalende gebouwen. De gemeente heeft dit onderzoek gedaan, maar volgens de Afdeling is de uitgevoerde zoektocht mogelijk te beperkt geweest. De gemeente zocht alleen in de nabijheid van Abdij Lilbosch, terwijl de maatschap betoogt dat ook regionaal gezocht had moeten worden, gelet op de schaal en aard van de beoogde ontwikkeling. De Afdeling acht dit betoog niet op voorhand kansloos en wil hier nader naar kijken.

Omdat de uitspraak een tussenuitspraak is, krijgt de gemeenteraad de gelegenheid om dit gebrek te herstellen. De Afdeling past daarmee de zogenoemde bestuurlijke lus toe: in plaats van het bestemmingsplan direct te vernietigen, krijgt de gemeente de kans het besluit alsnog deugdelijk te motiveren of aan te passen. De Afdeling draagt de raad van de gemeente Echt-Susteren op om binnen een bepaalde termijn het geconstateerde motiveringsgebrek over de herbenutting van leegstaande monumentale en beeldbepalende gebouwen te herstellen.